Op flamencoreis: Het geheim van La Muela

In het gehucht Vejer de la Frontera, La Muela, in de provincie van Cádiz schuilt een goed bewaard flamencogeheim: Espacio Creación Silvestre. Deze studio van Charo Cruz is sinds een paar jaar dé plek waar de grote namen naar toe gaan voor nieuwe inspiratie, maar jij en ik zijn er ook welkom. Tijd voor een ontdekkingstocht.

Tekst & foto’s: ©Ginette Lavell

“Laat nou eens wat van jezelf zien”

“Als je het nú niet doet, dan doe je het nooit” knaagt het in mijn hoofd. Het is de laatste les, en de dames uit het dorp hebben zich bij onze lesgroep van Belgen en Nederlanders gevoegd om bulerías te dansen. We zitten in een kring, El Titi de Conil zingt en speelt gitaar en er worden palmas geklapt. Iedereen vindt dit wel spannend, maar ik verga zowat van de zenuwen. Mijn comfortzone is denken dat ik het wel kan en het dan gewoon lekker niet doen. En daar kom ik nu niet mee weg, voel ik in alles. Charo heeft me twee dingen bijgebracht: ik mag het fout doen én ik moet het proberen.
Die handschoen besluit ik vandaag op te pakken. Met knikkende knieën sta ik op en begin ik mijn pataíta. En ja, de pasjes zijn niet perfect, maar de timing klopt en ik breng het tot een heel acceptabel einde. “Yes! ik heb het gedaan!” denk ik en verwacht er vanaf te zijn.
Niets blijkt minder waar. Charo glimlacht vriendelijk naar me en zegt dan resoluut: “Heel goed. Maar doe het nou nog eens en laat dit keer iets van jezelf zien”. Ze wijst naar mijn heupen, die een stuk voller zijn dan mij lief is. “Je hebt daar kracht, vrouw. Gebruik dat.”
Even paniek. En verwarring. Benoemt ze nou nét wat ik liever niet laat zien? En verwacht ze nou dat ik wéér ga dansen?
Maar het duurt maar even. Eigenlijk begrijp ik donders goed wat ze bedoelt. En haar overtuiging is zo groot dat ik mijn vervlogen opluchting verruil voor nieuwe moed en een tweede keer in de kring stap. En het lukt ook nog, mijn wat huppelige paso de bulería van zojuist verruil ik nu voor een stevige zij-marcaje, diep in de grond. Ik laat mijn heupen hun werk doen.

Vogels, spiegels en groen

Inmiddels zijn we weer een paar maanden verder, en ik zal heus niet zeggen dat ik het licht heb gezien in La Muela en nu een geweldige danseres ben geworden die zonder schroom de kring in stapt voor een overtuigende pataíta. Dat niet, maar er is wel wat met me gebeurd daar. Dat is te danken aan de lessen van Charo Cruz én aan de plek van deze bijzondere studio, die inmiddels al ontdekt is door verschillende grote namen op het flamencopodium: Espacio Creación Silvestre.
Laat ik je de moeite van het Googelen besparen, je zal deze plek niet vinden op de kaart. Stevig verstopt in het grensgebied van landbouw en natuurreservaat, ligt het aan het einde van een zanderige oprit die weer een zijtak is van een afslag van een provinciale weg. De studio is groot, van hout en heeft rondom uitzicht op het omliggende groen. Het licht komt van alle kanten en reflecteert in de spiegels. Er zijn banken die ‘s nachts bedden worden en er is een gezellig zitje en een open haard.
Toen we aankwamen bij de studio, werden we ontvangen door een hard kwakende eend (Churete) die de residentie-hond (Tango) heeft geadopteerd en die dag en nacht samen doorbrengen. Het geluid van de eend lijkt overal te zijn. Er scharrelen kipjes rond en er is een prachtige poes. Het ganzenpaar dat broedt op het erf, zorgt met stevig blazen ervoor dat we op gepaste afstand blijven. In het weiland achter de studio stappen er zo nu en dan grote witte vogels door het gras. Zilverreigers denk ik, maar ik kom uit Amsterdam en heb niet veel vogelkennis.

Vrijheid voor introspectie en interactie

Deze rust, omarmd door de natuur, het hout en het licht: het zijn exact deze elementen die Charo Cruz zocht toen zij op zoek ging naar een nieuw avontuur nadat ze jarenlang de succesvolle flamencoacademie Cibayi in Cádiz runde. Charo: “De ruimte, het geluid van de natuur, ontkoppeld zijn van de hectiek van de stad, dat is wat ik hier vond. Ik wil een plek creëren met vrijheid voor introspectie én interactie, dat is absoluut nodig voor creatie.”
Charo is voor ons, buitenlandse aficionados, net zo onbekend als de locatie van de studio voor Google Maps. Toch stond zij aan de basis van veel van het flamenco-moois waar we tegenwoordig van kunnen genieten.
Als artiest was ze opgeleid aan de academie van Matilde Coral en in het Centro de Actividades Flamencas Mario Maya. Ze heeft over de hele wereld opgetreden in haar eigen gezelschappen en met artiesten als Curro Vélez, Cristina Hoyos, Javier Latorre, Eva Yerbabuena en Israel Galván. Tussen 1994 en 2001 runde ze flamencoacademie Cibayi in Cádiz. Haar leerlingen vonden de weg naar de gezelschappen van artiesten als Manuela Carrasco, Sara Baras, Eva la Yerbabuena, Javier Latorre en Antonio El Pipa. Veel van hen zijn nu zelf grote namen op het podium, waaronder Rosario Toledo, Ana Salazar, Mercedez Ruiz, Carlos Carbonell en Claudia Cruz.
Begin 2011 begon ze Espacio Creación Silvestre als een plek voor flamencovorming, theater en podiumkunsten. Artiesten als Farruquito en Olga Pericet gebruiken de studio voor het in elkaar zetten van hun voorstellingen. Charo geeft er zelf les aan professionals en beginners, zo zijn werkplaatsworkshops voor artiesten en cursussen voor mensen uit de omliggende dorpen die op een feestje een bulerías willen kunnen dansen. Ook Belén Maya is kind aan huis in deze Espacio. Ze volgt er onder meer yogales en organiseert workshops Flamenco als instrument voor transformatie. Dit wist ik al, maar het is toch bijzonder om haar, in mijn ogen een van de grootste flamenco-artiesten van het moment, bij aanvang van onze les uit de studio te zien komen met een yogamatje onder haar arm en een handdoekje om haar hals. Ik spreek haar kort over deze bijzondere plek en ze vertelt me dat de omgeving haar zo heeft geïnspireerd dat ze zelfs kortgeleden verhuisd is naar La Muela.

Leren van elkaar

De lessen van Charo zijn anders dan wat de gemiddelde flamencoreiziger gewend is. Dat zegt ook Martine Haesen, flamencodocente in Vlaanderen. Martine organiseert al een aantal jaar reizen naar La Muela met leerlingen uit Nederland en België. Zelf maakte ze begin deze eeuw kennis met Charo, destijds nog in Charo’s school in Cádiz. “Javier Latorre tipte mij over haar lessen. En al direct voelde ik dat dit anders was dan wat ik tot die tijd had meegemaakt. Ik danste toch echt wel al heel wat jaren, maar bij Charo voelde ik dat er meer uit mij te halen was dan waar ik tot dan toe bij kon komen. Dat was geruststellend en frustrerend tegelijkertijd. Charo heeft mij gestimuleerd om verder te komen, ze heeft me een weg getoond die ik voorheen niet zag.”
Een bijzonder aspect van de lessen van Charo is dat ze geen onderscheid maakt in niveaus en dat ze het samen leren stimuleert. Er is iedere dag drie uur les (met een pauze) en nadat Charo de pasjes uitlegt, krijgen we de kans zelf te oefenen. Ze stelt kleine groepjes samen waarbij mensen die de pasjes beter kennen die aan de mensen die er meer moeite mee hebben, uitleggen. Je moet het echt samen doen. Hoewel de niveaus flink uiteenlopen, is het duidelijk dat iedereen hier wat van kan leren.
“Ik vind het belangrijk dat mensen hier kunnen loslaten wat ze vasthouden. Iedereen neemt zijn persoonlijkheid en frustraties mee. Dat is niet erg, dat hoort erbij. Maar ik wil wel een omgeving creëren waarin iedereen verder komt. Van elkaar leren is hier een belangrijk aspect van. Niet dat er sterren en volgers zijn, in tegendeel. We zijn hier allemaal om te leren, ik ook.”

Weinig materiaal, veel aandacht

Mijn bezoek aan La Muela is in februari, tijdens het Festival de Jerez, waar ik in dezelfde week ook een paar lessen volg bij de bomvolle festivalworkshops waarbij zoveel mogelijk choreografie in een week gestopt wordt. Het is opvallend hoe anders deze opzet is. Je krijgt niet veel materiaal (pasjes), maar alles wordt wel tot in detail en met veel gevoel uitgewerkt. Martine, die ook goed bekend is met de reguliere vorm van workshops, zegt hierover: “Al die workshops barstensvol materiaal zijn als iedere keer maar weer gaan winkelen voor nieuwe kleren. Op een goed moment zit je kast vol en toch draag je steeds hetzelfde.”
In La Muela kom je niet voor nóg meer, maar wel voor een intensievere ervaring. Met elkaar, dat is er wel een belangrijk onderdeel van. Je kan zelfs in de studio overnachten, wat vooral tijdens de zomerworkshops gebeurt. Dit versterkt het intensieve flamencogevoel. “Flamenco is oorspronkelijk ontstaan in familieverband. Op een kleine manier bootsen wij dat hier na” zegt Martine.
Overigens is het slapen in de studio niet verplicht, er zijn genoeg mooie gelegenheden in de buurt om te logeren zoals de ecologische appartementen van Casa Montecote. Maar waar je ook logeert, de lessen zijn zo intensief dat men toch de neiging heeft om naar elkaar toe te trekken in de studio. “Dan neemt de één een fles wijn mee, de ander wat hapjes, en voor je het weet zijn we dan toch weer die letra of die llamada aan het doornemen. Het gaat vanzelf, het is een organische manier van leren.”
Dat dit zo werkt, merk ik op de één-na-laatste avond. Het is fris en de open haard is aangestoken. We babbelen wat bij tapas en wijn, maken grappen en inderdaad: al snel zijn we weer aan het dansen. Op sokken en een tikje aangeschoten weliswaar, maar het maakt wel dat wat we leren mij tot in mijn dromen die nacht bij blijft. Het laatste wat ik hoor voordat ik in slaap val, is de eend buiten. Volgens mij kwaakt hij een bulerías.
Hoewel zeer flamenco-intensief, bestaat een verblijf in La Muela niet uit alleen maar lessen. Er zijn genoeg mooie wandelingen te maken in de directe omgeving en er is natuurlijk ook het strand vlakbij. In de zomer zijn er volop concerten en dorpsfeesten om te bezoeken met vaak verrassend goede optredens. Ontbijt en lunch wordt meestal in de studio zelf verzorgd, met gezonde en biologische gerechten en snacks. Maar als de groep kleiner is, wordt er gegeten in de een venta, de plaatselijke uitspanning waar je producten uit de buurt kan kopen en waar de lokale pensionado’s hun kaartjes leggen.
Jerez is ook niet ver. Direct na mijn spannende ‘dansen in de kring’-avontuur stappen we in de auto voor een Festival de Jerez-optreden. De wisseling van het landelijke voor het stadse voelt groot. En tijdens een stil moment in de voorstelling die avond in het Villamarta theater schrik ik even op. Hoorde ik daar nou een eend?
Tekst & foto’s: ©Ginette Lavell.
Dit artikel was eerder te lezen in Mundo Flamenco

Meer informatie

– Over Espacio Creación Silvestre (in het Spaans) op de facebookpagina van de studio.
– Van 23 februari tot 2 maart is Martine Haesen weer in La Muela, er is nog plaats als je mee wilt. Check dit blogbericht van Martine Haesen.
– Het Festival Flamenco de Jerez vindt ieder jaar plaats, in 2019 is het van 22 februari tot 9 maart. Kijk op de website van het festival.

Share